Rzeźba

Rzeźba - jedna z dyscyplin zaliczanych do sztuk plastycznych. Odróżnia ją od malarstwa i grafiki trójwymiarowość. Rzeźby są gł. wykonane do oglądania dookólnego, a rzadziej np. do spoglądania na nie z góry czy z dołu. Oprócz tych cech rzeźba może posiadać fakturę (w zależności od użytego materiału) lub kolor (tzw. rzeźba polichromowana). Może być również klasyfikowana ze względu na swoją skalę (np. miniaturowa lub monumentalna). W dawnych wiekach ukształtowały się niezwykle skomplikowane techniki tworzenia rzeźby.

Spis treści 1 Klasyfikacja 2 Techniki rzeźbiarskie 2.1 Rzeźby w drewnie 2.2 Rzeźby kamienne 2.3 Rzeźba z metalu 2.4 Inne 3 Zobacz też 4 Wybrana literatura 5 Linki zewnętrzne

[edytuj] Klasyfikacja

Istnieje wiele sposobów klasyfikacji rzeźby, m.in.:

• rzeźby pełne
• płaskorzeźby – reliefy

Ze względu na liczbę przedstawionych postaci:

• wolno stojące (pojedyncze)
• grupowe

Ze względu na temat dzieli się je z kolei na:

• przedstawiające m.in.:
  • antropomorficzne
    • pełnofigurowe - posąg
    • popiersia
    • głowy
  • zoomorficzne
    • np. zwierzęta rzeczywiste
    • zwierzęta fantastyczne
  • floralne
  • inne
• abstrakcyjne
• instalacje

Ze względu na funkcję można wyodrębnić m.in. następujące grupy:

• rzeźby dekoracyjne (np. popiersie Marszałka),
• rzeźby architektoniczne (np. płaskorzeźba w tympanonie starożytnej budowli),
• rzeźby kultowe (np. posąg Chrystusa lub Atena Partenos Fidiasza),
• rzeźby memoratywne, w tym:
  • pomnikowe (np. Zygmunt III Waza na kolumnie),
  • nagrobne.

[edytuj] Techniki rzeźbiarskie

Do wykonania rzeźb najczęściej używa się drewna, kamienia, metalu, gipsu, gliny, wosku i in.

[edytuj] Rzeźby w drewnie

Rzeźby powstają w wyniku sukcesywnego wybierania materiału. Najczęściej spotykanym gatunkiem drewna, z którego wykonywane są rzeźby na terenie Polski jest lipa. Przyjmuje się, że wszystkie drzewa liściaste mogą stanowić materiał dla rzeźbiarza. Niektóre gatunki, bardziej szlachetne charakteryzują się większą trwałością i twardością, są to dąb, jesion, orzech, kasztanowiec. Gatunki te ze względu na swoją cenę zazwyczaj wykorzystywane są do tworzenia rzeźb przeznaczonych do ekspozycji pod zadaszeniem. Rzeźby plenerowe, o znacznych gabarytach najczęściej wykonywane są z topoli, świeżo ściętej, ponieważ po wysuszeniu ten gatunek drewna jest bardzo trudny w obróbce. Do mniej popularnych gatunków drewna, z których można wykonywać rzeźby należą: brzoza, jabłoń, śliwa, wiśnia, te ostatnie ze względu na przebarwienia dają bardzo interesujące efekty. Do drzew liściastych, z których raczej nie wykonuje się rzeźb należą: grusza (ze względu na spiralny charakter słojów i nieprzewidywalność) oraz robinia akacjowa (ze względu na dużą twardość w połączeniu ze stosunkowo znaczną nieprzewidywalnością). Drzewa iglaste poza nielicznymi przypadkami nie są wykorzystywane do tworzenia rzeźb, ze względu na łykowatość, dużą żywiczność, oraz tendencję do rozwarstwiania się materiału pod wpływem uderzeń dłuta.

[edytuj] Rzeźby kamienne

Powstają najczęściej z marmuru lub piaskowca. Rzadziej, ze względu na trudności w obróbce, spotyka się rzeźby powstałe z granitu i innych rodzajów kamienia. Rzeźby w kamieniu ze względu na stosunkowo długi proces obróbki i koszt materiału najpierw poprzedzane są wykonaniem modelu gipsowego, niekiedy na podstawie modelu glinianego.

[edytuj] Rzeźba z metalu

Jedną z metod wykonania rzeźby w metalu jest technika odlewnicza na wosk tracony. Rzeźba powstaje w wyniku zastąpienia modelu wykonanego w dowolnym materiale przez jego replikę z brązu (czasem mniej szlachetnych stopów metali także bazujących na mosiądzu, lub – odwrotnie – z bardziej szlachetnych, jak srebro i złoto).

Model wykonuje się przeważnie z gliny pokrywanej formą zwaną negatywem z gipsu. Gdy model jest wyjątkowo skomplikowany stosuje się czasami specjalny silikon. Silikon stosuje sie też przy wielokrotnym odlewaniu rzeźby z tej samej formy. Poprzez swoją elastyczną strukturę łatwiej zdjąć negatyw silikonowy ze skomplikowanego modelu niż sztywny negatyw gipsowy który podatny jest na pęknięcia i uszkodzenia. Gdy negatyw gipsowy zastygnie a gips stanie się twardy, rozbiera się tę strukturę w celu wyjęcia z wnętrza, modelu glinianego. W powstałą formę negatywową z gipsu bądź z silikonu wlewa się płynny wosk, który dokładnie odwzorowuje kształt negatywu.

Następnie model woskowy z doczepionym systemem wlewowym, też z wosku, jest obudowywany (zalewany) kolejną "formą", ze specjalnej masy formierskiej. Podczas procesu wypalania, wosk zostaje wytopiony lub ulega wyparowaniu. Stąd nazwa całego procesu "na wosk tracony". W powstałe miejsce, przestrzeń, zostaje wlany płynny metal: aluminium, mosiądz, brąz, złoto, srebro. Po wystygnięciu forma jest tłuczona i rzeźba jest wyciągana. Następnie rzeźba poddawana jest procesowi obróbki wykańczającej np. szlifowaniu, spawania, patynowaniu, itd.

[edytuj] Inne

Abakanalia powstają w wyniku utwardzenia dzianiny pokrytej żywicą syntetyczną – za prekursora tego rodzaju rzeźby uznaje się Magdalenę Abakanowicz jej prace to tzw. "Abakany". Termin ten został użyty po raz pierwszy przez jednego z krytyków sztuki opisującego prace Abakanowicz.

[edytuj] Zobacz też

• rzeźbiarze, polscy rzeźbiarze
• Park Frogner
• chryzelefantyna
• rzeźby w Wikipedii

[edytuj] Wybrana literatura

• Domański Michał, Poczet wielkich rzeźbiarzy, Warszawa 1981.
• Hansen Oskar, Forma rzeźbiarska zagadnienia wybrane, Warszawa 1965.
• Hniedziewicz Magdalena, Kazimierz Gustaw Zemła, [w:] Współczesna sztuka polska, red. Andrzej Ryszkiewicz, Warszawa 1981.
• Jakimowicz Andrzej, Polska rzeźba współczesna, Warszawa 1956.
• Kotkowska-Bareja Hanna, Polska rzeźba współczesna, Warszawa 1974.
• Lameński Lechosław, Tomasz Oskar Sosnowski 1810-1886. Rzeźbiarz Polski w Rzymie, Lublin 1997.
• Madeyski Jerzy, Bronisław Chromy, Kraków 1994.
• Nowoczesna rzeźba polska 1955-1992, red. Romuald K. Bochyński, Orońsko 1995.
• Osęka Andrzej, Skrodzki Wojciech, Współczesna rzeźba polska, Warszawa 1977.
• Ożóg Kazimierz S., Miedziany Pielgrzym. Pomniki Jana Pawła II w Polsce w latach 1980-2005, Głogów 2007.
• Potocka Maria Anna, Rzeźba. Dzieje teoretyczne, Kraków 2002.

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Centrum Rzeźby Polskiej